به پایگاه پرسمان جامع عالِمون خوش آمدید , مکانی برای پرسش سوال و دریافت پاسخ از دیگر کاربران این مجموعه.
3 نفر آنلاین
0 عضو و 3 مهمان در سایت حاضرند

4) شرح مناجات الشاکرین حضرت آیت الله علامه مصباح یزدی

0 امتیاز
4 بازدید

شرح مناجات الشاکرين (4)

نويسنده: علامه مصباح يزدي
موانع شکرگزاري از نعمت ها در کلام امام سجاد عليه السلام
شکر نعمت امري فطري است و وقتي نعمتي در اختيار انسان قرار مي گيرد و انسان بدان توجه مي يابد، فطرتاً درصدد شکر آن نعمت و سپاسگزاري از منعم برمي آيد. البته بايد در نظر داشت که توان شکرگزاري از همه نعمت هاي خدا در ما فراهم نيست و بي کرانگي نعمت هاي الاهي باعث گرديده که فرصت شکرگزاري همه آنها براي ما ميسور نگردد و شرايط زندگي هم، چنين مجالي را به ما نمي دهد. گذشته از آن، موانعي ما را از شکر نعمت هاي خداوند باز مي دارد و براي اينکه توفيق شکرگزاري در ما پديد آيد بايد آن موانع را بشناسيم و در حد توان درصدد رفع آنها بکوشيم. در اين باره امام سجاد عليه‏السلام در فراز اول مناجات شاکرين مي فرمايند:
اِلهي اَذهَلَني عَن اِقامَه شُکرِک تَتابُعُ طَولِک، وَ اعجَزَني عَن اِحصآءِ ثَنآئِک فَيضُ فَضلِک، وَشَغَلَني عَن ذِکرِ مَحامِدِک تَرادُفُ عَوآئِدِک، وَ اَعياني عَن نَشرِ عَوارِفِک تَوالي اَياديک، وَ هذا مَقامُ مَنِ اعترَفَ بِسُبوغِ النَّعمآءِ وقابَلَها بِالتَّقصيرِ وَ شَهِدَ عَلي نَفسِهِ بِالاهمالِ وَالتَّضييعِ؛ «خدايا، بخشش پي درپي تو مرا از انجام وظيفه شکرگزاري غافل ساخت و ريزش مدام فضلت مرا از شمارش ستايشت عاجز گردانيد و عطاي پيوسته ات مرا از ذکر اوصاف ستودني جمالت بازداشته و مرحمت هاي پياپي ات مرا از نشر و بيان ستودگي هايت ناتوان ساخته است، و اين مقام کسي است که به نعمت هاي بي شمار تو معترف است و به ناسپاسي و کوتاهي در شکرگزاري از آنها پرداخته است و بر خود گواهي مي دهد که به اهمال و تضييع نعمت هايت پرداخته است».

1. ريزش مدام نعمت ها و برکات
حضرت اولين عامل غفلت از شکرگزاري از نعمت هاي خدا را، از پي هم آمدن و ريزش مدام نعمت هاي الاهي معرفي مي کنند. يعني وقتي انسان در معرض بهره‏مندي از نعمت هاي خدا قرار گرفت و آن نعمت ها او را به خود جلب کرد و درصدد رفع نيازمندي هاي خود برآمد، توجه او از خالق نعمت ها منصرف گشته و به تأمين نيازها و لذت بردن از نعمت هايي که در اختيار او قرار گرفته معطوف مي گردد. اکنون که بنده درباره شکرگزاري از نعمت هاي خداوند سخن مي گويم و به تناسب موضوع بحث، به پاره اي از نعمت هاي خداوند توجه مي يابم که چه بسا در شرايط ديگر از آنها غافل بودم. يکي از آن نعمت ها اين مکاني است که در آن از معارف الاهي سخن مي گوييم و همچنين اين مجلس و محضر شما عزيزان، نعمت خداست و نيز آنچه ما از اساتيدمان فرا گرفته ايم و نيز آنچه از آيات و روايات و کتاب ‏هاي علما فرا گرفته ايم نعمت هاي بزرگ خدا هستند. وسايل صوتي که صداي مرا به گوش شما مي رساند نيز نعمت خداست. همچنين فکر، حافظه و زباني که با آن سخن مي گويم نعمت هاي خدا هستند که ما اغلب از آنها غافل هستيم و توجهي به آنها نداريم و درنتيجه، درصدد شکرگزاري از آنها برنمي آييم. بي ترديد آن بخش از نعمت ها که جاذبه قوي دارند بيشتر انسان را از توجه به خداوند و تشکر از او غافل مي سازند. مثلاً انسان گرسنه وقتي غذاي لذيذ در اختيار او قرار مي گيرد، چنان با ولع و حرص به خوردن آن غذا مي پردازد که فراموش مي کند آن غذا نعمت خداست و بايد شکر آن را به جا آورد و صرفاً درصدد تأمين غريزه و نياز گرسنگي خود برمي آيد. يا وقتي غريزه شهوت بر انسان غالب مي گردد و درصدد ارضاي آن برمي‏آيد، فراموش مي کند که آن غريزه و وسايل ارضاي آن، نعمت خداست و به علاوه از ساير نعمت هاي الاهي نيز غافل مي گردد و صرفاً در پي نياز جنسي خود برمي آيد و چه بسا در آن حال، از استفاده صحيح و مشروع از آن غريزه نيز غافل گردد و درصدد استفاده حرام و نامشروع از آن نعمت خدا برآيد و نعمت خدا را به نقمت و ننگ و عار تبديل سازد.
پس يکي از عوامل اساسي که ما را از شناخت و توجه به نعمت هاي خدا باز مي دارد و در نتيجه مانع شکرگزاري خدا مي گردد، نعمت هاي خداست که به وفور در اختيار انسان قرار گرفته است و به تعبير امام سجاد عليه السلام در اين مناجات، «توالي و تتابع نعمت ها»؛ يعني از پي هم آمدن و ريزش مدام نعمت‏هاست. چه آنکه همه آنچه در اختيار انسان قرار گرفته و به وسيله آنها نيازهاي ما برطرف مي گردد، نعمت هاي خداست و هدف خداوند از بخشش آنها، تسهيل و تأمين بستر تکامل و تعالي انسان است؛ چون با استفاده به جا و صحيح از نعمت هاي الاهي غايت اساسي آفرينش انسان که رسيدن به کمال و تعالي و قرب الاهي است تأمين مي گردد، اما ناسپاسي و غفلت موجب سوء استفاده از نعمت هاي الاهي مي شود و درنتيجه هدف و غايت آن نعمت ها تأمين نمي گردد و انسان به انحطاط و حضيض حيوانيت ‏و لذت ‏پرستي و هوا پرستي مبتلا مي شود.
پر واضح است که توالي و از پي هم آمدن نعمت ها ناشي از فضل و بخشش بي کران الاهي است و نقص به شمار نمي آيد. نقص و اشکال متوجه ماست که با بهره‏مندي از هر نعمتي از توجه به ساير نعمت ها و نيز از خداوند که آن نعمت ها را در اختيارمان قرار داده، غافل مي گرديم و نمي توانيم به توجه خود گسترش و وسعت بخشيم تا علاوه بر توجه به يک نعمت، نظر و توجهمان به ساير نعمت ها و به خصوص به خداوند نيز معطوف گردد و درنتيجه درصدد شکرگزاري از او برآييم. پس بايسته است که با تمرين و آموزش ‏هاي ديني و معنوي درصدد رفع اين نقيصه برآييم. براي رفع اين نقيصه و توجه يافتن انسان به منعمي که پيوسته نعمت هايش را در اختيار ما مي نهد آدابي در شرع مقدس وارد شده که رعايت آنها به هنگام استفاده از نعمت هاي الاهي، انگيزه شکرگزاري و توجه به خداوند را در انسان پديد مي آورد. يکي از آن آداب اين است که انسان قبل از خوردن غذا بسم الله الرحمن الرحيم بگويد و يا در اثناي خوردن غذا و پس از دست کشيدن از آن الحمد لله بگويد. يا اينکه در دعاي وضو به هنگام مشاهده آب مي خوانيم: اَلحَمدُ لله الَّذي جَعلَ المآءَ طَهوراً، وَ لَم يَجعَلهُ نَجِساً. توجه به اين آداب و مستحبات و تکرار آنها باعث توجه بيشتر به نعمت هاي خدا و استفاده صحيح از آنها و شکرگزاري از خداوند مي گردد.

2. بي شماري نعمت هاي خدا
عامل دومي که باعث غفلت از شکرگزاري از نعمت هاي خدا مي گردد و در مناجات حضرت از آن ياد شده است، بيرون از شمار بودن نعمت هاي خدا و جوشش مدام آنهاست. بي‏حد بودن نعمت هاي الاهي انسان را از شمارش آنها عاجز ساخته است و درنتيجه، عدم توجه به آن نعمت هاي نامحدود باعث غفلت انسان از آنها و عدم امکان شکرگزاري همه آنها مي گردد. واژه «فيض» که در آموزه هاي ديني فراوان به کار رفته و ما به تعابيري چون «فيض الاهي» و يا «فياضيت خداوند» زياد برخورد مي کنيم، به معناي سرازير شدن و سررفتن است و «فاض الماء» به معناي سرريز شدن آب از ظرف است. کاربرد اين واژه در دايره ماديات و محسوسات به معناي جوشش از درون، سرريز شدن و سررفتن است. و از اين روي، وقتي اشک فراوان از چشم سرازير مي شود، گفته مي شود: «فاضت العين» و يا در قرآن در ارتباط با مسيحيان مؤمن که با شنيدن دعوت رسول خدا صلي الله عليه و آله به ايشان ايمان آوردند، مي خوانيم:
وَ اِذا سَمِعُوا مَا اُنزِلَ إلَي الرَّسولِ تَرَي اَعيُنَهُم تَفيضُ مِنَ الدَّمعِ ممَّا عَرفُوا مِنَ الحَقِّ يَقولونَ رَبَّنا آمَنّا فَاکتُبنا مَعَ الشّاهِدين؛ (1) «و چون آنچه را بر پيامبر فرو آمده بشنوند مي ‏بيني که ديدگانشان از آنچه از حق شناخته اند اشک مي ‏بارد، گويند: پروردگارا، ايمان آورديم پس [نام] ما را با گواهي دهندگان [به حق، يعني با نام ديگر مؤمنان] بنويس».
اما در کاربرد واژه «فيض» درباره خدا و به عنوان نمونه، در اين جمله که «عالم فيض خداست» به هيچ‏ وجه معناي مادي آن اراده نشده و آن تعبير به اين معنا نيست که از درون خدا چيزي سرريز مي شود و اساساً ما وقتي مي خواهيم مفاهيم و صفاتي را که از ماديات انتزاع شده اند به خداوند نسبت دهيم، حيثيت هاي مادي را از آنها تجريد مي کنيم و برداشتي صرفاً معنوي و مجرد از آنها داريم. مثلاً واژه «عليّ» که از «علو» به معناي بلندي گرفته شده وقتي درباره خداوند به کار مي رود، معناي والايي و علو مادي از آن تجريد مي شود و معناي علو معنوي خداوند را افاده مي کند. يا اينکه واژه «عظيم» از «عظم، به معناي استخواني‏» گرفته شده و در اين کاربرد، به حيواني که بزرگ و داراي استخوان هاي بزرگ باشد، عظيم گفته مي شود. اما وقتي اين واژه درباره خداوند به کار مي رود، به هيچ‏ وجه معناي مادي آن لحاظ نمي شود، چون خداوند مجرد است و داراي جسم نمي‏ باشد، و از آن عظمت و شکوه معنوي اراده مي گردد. همچنين «صانع» به صنعتگري گفته مي شود که با ترکيب مواد و ايجاد تغييرات در آنها وسيله اي مي سازد و مسلماً اين معنا در کاربرد آن درباره خداوند منظور نيست و کاربرد آن درباره خداوند بدين معناست که خداوند اشيا را از کتم عدم خارج ساخت و لباس وجود و هستي به آنها پوشاند. از اين روست که وقتي متکلمان اين صفات و مفاهيم مشترک را درباره خداوند به کار مي‏ برند، مي کوشند که آميزه ها و شائبه هاي جسماني را از آنها خارج و تجريد کنند، مثلاً مي گويند: اللهُ عالمٌ لا کَعِلمُنا يا هُو قادرٌ لا کَقُدرَتِنا.
روشن شد که يکي از عوامل غفلت از نعمت هاي الاهي و عدم شکر آنها، بي شمار بودن آنهاست و ريزش مدام و انبوه نعمت هاي الاهي باعث گرديده که انسان از شناخت آنها عاجز بماند و نتواند آنها را احصا کند؛ از اين روي خداوند فرمود: وَ آتاکم مِّن کلِّ مَا سَألتُمُوهُ وَ إن تَعُدُّوا نِعمَتَ الله لا تُحصوهَا إنَّ الانسانَ لَظلومٌ کفَّارٌ؛(2) «و از هرچه خواستيد به شما داد، و اگر [بخواهيد ]نعمت خدا را بشمريد آن را شمار نتوانيد کرد؛ به راستي آدمي ستمگر و ناسپاس است».
در آيه ديگر مي فرمايد:
أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لاَ هُدًى وَ لاَ کِتَابٍ مُنِيرٍ؛ (3) «آيا نديده ايد که خدا آنچه را در آسمان ها و آنچه را در زمين است مسخر شما ساخته و نعمت هاي آشکار و نهان خويش را بر شما گسترده و فراوان کرده است؟ و برخي از مردم درباره خدا بي [آنکه] دانش و رهنمود و کتابي روشن [داشته باشند] به مجادله برمي خيزد».
ما هر قدر درصدد شناسايي نعمت هاي خداوند برآييم، بخش اندکي از آنها را مورد شناسايي قرار مي دهيم. تازه شناخت ما به آن بخش از نعمت ها نيز ناقص خواهد بود و به هيچ ‏وجه نمي توانيم همه نعمت هايي که خداوند در پيرامون ما قرار داده و همچنين امکانات و نعمت هايي را که در بدن و وجود ما قرار داده بشناسيم و در نتيجه شکر آن نعمت هاي بي کران از ما ساخته نيست و ما در مقام شکر مي توانيم از بخشي از نعمت هاي خدا که مورد شناسايي ما قرار گرفته، آن هم به نحو ناقص، شکرگزاري کنيم و از به جا آوردن حق شکرگزاري از يک نعمت نيز عاجزيم. بايسته است که در راستاي شکرگزاري از نعمت‏ هايي که امکان شناسايي آنها براي ما فراهم است، از علوم مربوطه استفاده کنيم و حتي ‏الامکان شناخت فعاليت هاي فيزيولوژيک بدن و فعاليت هاي اندام و تعاملات آنها با يکديگر و فعاليت هاي روحي و رواني انسان و نيز شناخت ويژگي ها و خواص پاره اي از نعمت هايي را که مورد استفاده ما قرار مي گيرد براي خود فراهم سازيم. درنظر داشته باشيم که دفع بلاها و حوادث ناگوار و فرشتگاني که خداوند آنان را مأمور کرده که از ما محافظت کنند نيز از نعمت هاي الاهي به شمار مي‏روند که ما کمتر به آنها توجه داريم و بابت آنها از خداوند تشکر نمي کنيم و حضرات ائمه معصومين عليهم السلام در بسياري از دعاها از جمله، در دعاي جوشن صغير، دعاي افتتاح و دعاي ابوحمزه ثمالي ما را به بلاهايي که خداوند از ما دفع کرده است توجه داده اند.

ضرورت توجه ويژه به نعمت هاي معنوي و شکرگزاري آنها
شايسته است که ما با فراغت بال و در محيطي آرام، لختي به تفکر درباره نعمت هاي خداوند بپردازيم و فهرستي از نعمت هاي خداوند تهيه کنيم و پيوسته در هر فرصتي که به هريک از آنها توجه يافتيم به حمد و سپاس خداوند بپردازيم. در اين صورت ما ادب بندگي و شکرگزاري از معبود را به جا آورده ايم و اندکي از نعمت هاي خدا را پاس داشته ايم. چنان که وقتي کسي به ما خدمت مي کند و کاري براي ما انجام مي دهد، ما خود را موظف مي دانيم که از او تشکر کنيم و گاهي براي کاري که کسي براي ما انجام مي دهد، چندين بار و در هر فرصتي که او را ملاقات مي کنيم به تشکر و اظهار شرمندگي از او مي پردازيم. با اين تفاوت که آنچه ديگران در اختيار ما مي گذارند از نظر کمي و کيفي محدود است، اما نعمت هاي خداوند حدي ندارد و امکان شکرگزاري از همه آنها و حتي اداي حق سپاس از يکي از آنها براي ما فراهم نيست، به خصوص نعمت هاي معنوي نظير نعمت ايمان و دين که قابل ارزيابي نيستند و ما نمي توانيم به اهميت و ارزش آنها واقف گرديم. در روايتي درباره سرمايه عظيم ولايت ائمه اطهار عليهم السلام آمده است:
عَن مُوسَي بنِ جَعفَر عليه السلام قَالَ إن رَجُلاً جَاءَ إلَي سَيِّدنَا الصّادقِ عليه السلام فَشَکا إلَيهِ الفَقرَ، فَقالَ: لَيسَ الأمرُ کمَا ذَکرتَ و مَا أعرِفُک فَقيراً. قَالَ: و اللهِ يا سَيِّدي مَا استَبَنتَ، وَ ذَکر مِنَ الفَقرِ قِطعَهً و الصّادقُ عليه السلام يُکذِّبُه إلي أن قَالَ: خَبِّرني لَو أُعطِيتَ بِالبَراءَه مِنّا مائَهَ دينارٍ کنتَ تَأخُذُ؟ قَالَ: لا، إلي اَن ذَکرَ ألوفَ دَنانيرَ، وَالرَّجلُ يَحلِفُ أنَّهُ لا يَفعَلُ، فَقالَ: لَه مَن مَعهُ سِلعَهٌ يُعطَي هَذَا المَالَ لا يَبيعُهَا، هُوَ فَقيرٌ؟؛(4)«امام موسي ‏بن جعفر عليه السلام فرمودند: مردي نزد آقاي ما، امام صادق عليه السلام آمد و نزد ايشان از فقر شکايت کرد، حضرت فرمودند: مطلب چنان نيست که تو مي گويي و من تو را فقير نمي دانم. او گفت: اي آقاي من، به خدا قسم، به حال من واقف نشده اي و شمه اي از فقر خود را باز گفت و امام صادق عليه السلام تکذيب کردند، تا اينکه به او فرمودند: به من بگو اگر صد دينار طلا به تو دهند تا از ما بيزاري جويي مي گيري؟ گفت: نه، حضرت تا هزاران دينار (در مقابل برائت و بيزاري از اهل بيت عليهم السلام) فرمودند و آن مرد سوگند خورد که نه. حضرت فرمودند: آيا کسي که متاعي دارد که با اين همه پول نمي فروشد فقير است؟»
به هر حال نعمت هاي معنوي، چون نعمت اسلام، تشيع، ولايت اهل بيت، معرفت خدا، معرفت اهل بيت و امام حسين و امام زمان عليهم السلام بسيار باارزش‏تر از نعمت هاي مادي هستند و با هيچ مقياسي قابل سنجش و ارزش گذاري نيستند و درک اين نعمت ها از عهده ما خارج است و ما ناچاريم که در پيشگاه خداوند اعتراف کنيم که از شکر اين نعمت هاي بزرگ عاجزيم و بر اساس برخي از روايات اعتراف به عجز از شکرگزاري نعمت هاي خداوند، خود شکر نعمت محسوب مي گردد و از جمله امام صادق عليه‏السلام مي فرمايند:
وَتمامُ الشُّکرِ اعترَافُ لِسانِ السِّرِّ خَاضِعاً لله تَعالَى بِالعَجزِ عَن بُلوغِ أدنَى شُکرِهِ، لأنَّ التَّوفيقَ لِلشُّکر نِعمَهٌ حادِثَهٌ يَجِبُ الشُّکرُ عَلَيها، وَ هِيَ أعظَمُ قَدراً وَ اعزُّ وُجوداً مِنَ النِّعمَه الَّتي مِن أجلِها وُفِّقتَ لَهُ، فَيَلزَمُک عَلَى کلِّ شُکرٍ شُکرٌ أعظمُ مِنهُ إلى مَا لا نِهايَهَ لَهُ مُستَغرِقاً فِي نِعمَتهِ، قاصراً عاجزاً عَن دَرک غايَه شُکرِه؛(5)«و شکر تمام و کامل اين است که زبان دل و با خضوع در پيشگاه خداوند به عجز از انجام کوچک ترين شکر اعتراف کند، چه آنکه موفقيت در انجام شکر و سپاس خود نعمت تازه اي است که شکر آن لازم است و اين موفقيت باارزش‏تر و پرقيمت تر از آن نعمتي است که موفق به شکر آن شده ‏اي پس براي هر شکري شکري برتر از آن بايدت تا بي نهايت که انسان شکرگزار غرق در نعمت حق است و از رسيدن به غايت و نهايت شکر، قاصر و عاجز است».


 

سوال شده 5 آبان 1397 در شُکر توسط admin (مدیر کل سایت) (65,640 امتیاز)

1 پاسخ

0 امتیاز

قصور و کوتاهي انسان در شکرگزاري از خدا
حضرت در پايان فراز مزبور از مناجات خود به ريزش پيوسته نعمت ها و فراواني آنها و عجز از شکرگزاري و نيز کوتاهي در قدرداني و شکر آنها اعتراف مي کنند. از آن روي که نعمت هاي خدا بي شمار است و همه جن و انس نمي توانند آنها را بشمارند، انسان قاصر و عاجز از اداي شکر آنهاست؛ اما از آن روي که توجه به نعمتي و تلاش در بهره ‏مندي از آن او را از توجه به خداوند غافل مي سازد و در نتيجه نمي کوشد که در حد توان، سپاس خداي را به جا آورد، مقصر است. چرا که نبايد توجه به برخي نعمت ها انسان را از ساير نعمت ها و نيز از خداوندي که آن نعمت ها را در اختيار انسان نهاده است غافل سازد و انسان در هر حال بايد توجه اصلي خود را معطوف به خداوند کند و هيچ چيز او را از ياد خدا باز ندارد و در مقام بهره برداري از هر نعمتي، اول رو به سوي خداوند آورد و به پاس آن نعمت از خداوند شکرگزاري کند. آن گاه حضرت بر نفس خود که به اهمال و تضييع نعمت ها پرداخته شهادت مي دهند. ما اگر در خويش بنگريم، درمي يابيم که در طول عمر و پيوسته از نعمت هاي بزرگ خدا برخوردار بوديم و قدر آنها را نشناختيم و استفاده بايسته و حتي گاهي استفاده صحيح از آنها نبرديم. کيست که از جواني و سلامتي، اين دو نعمت بزرگ خدا استفاده شايسته و بايسته برده باشد؟ پس ما علاوه بر آنکه احاطه به همه نعمت‏ هاي خدا نداريم و نمي توانيم همه نعمت هايي را که خداوند در اختيارمان نهاده بشناسيم و در نتيجه از شکر همه آنها عاجزيم، از انجام سپاس و شکري که از عهده‏ مان ساخته است نيز کوتاهي مي کنيم.
حضرت در ادامه مناجات مي فرمايند:
وَانتَ الرَّؤفُ الرَّحيمُ البَّرُ الکريمُ، الَّذي لا يُخيِّبُ قاصِديهِ، وَلا يَطرُدُ عَن فِنآئِهِ آمِليهِ، بِساحَتِک تَحطُّ رِحالُ الرّاجينَ، وَ بِعَرصَتِک تَقِفُ آمالُ المُستَرفِدين، فَلا تُقابِل آمالَنا بِالتَّخييبِ وَالأياس، ولا تُلبِسنا سِربالَ القُنُوطِ وَالإبلاسِ؛ «و تو بسيار با رأفت و مهربان و با کرم و احساني که هرکس را رو به تو آرد محروم نمي سازي و اميدواران به خويش را از درگاه خود دور نمي گرداني. به ساحت قدس تو اميدواران بار مي‏ افکنند و آرزوهاي بخشش ‏خواهان و کمک‏ جويان در پيشگاه تو بار بسته اند. پس اميدهاي ما به خود را با نوميدي و يأس مواجه مگردان و جامه نوميدي و سرافکندي به ما مپوشان».
«فناء»، «ساحت» و «عرصه» به معناي پيشگاه است و براي هرکدام از آنها در فارسي واژه مستقلي وجود ندارد. تعبير بساحتک تحط رحال الراجين کنايي است و اين تعبير در اصل براي توقف مسافران و کاروان ها در محلي که بدان منظور فراهم شده به کار مي رود و «محط الرحال» به بارانداز و محلي گفته مي شود که کاروانيان در آنجا توقف مي کنند و باروبنه هاي خود را در آنجا قرار مي دهند و در فراز مزبور از مناجات، کنايه از پناه آوردن اميدواران به ساحت قدس ربوبي و آستان مهر و رأفت الاهي که يگانه پناهگاه بندگان است مي‏باشد.
سپس حضرت مي فرمايند: «اِلاهي تَصاغَرَ عندَ تَعاظُمِ الاِئک شُکري، وَتضآئَلَ في جَنبِ اِکرامِک ايَّاي ثَنآئي وَ نَشري؛ «خدايا، شکر و سپاس من در برابر نعمت هاي بزرگ تو بسيار ناچيز است و ثناگويي و بازگويي نعمت هايت در مقابل اکرام و عنايتت به من بي‏ مقدار مي‏ باشد».
انسان در برابر خدمتي که به او شده و نعمتي که در اختيارش قرار گرفته بايد بکوشد که شکر و سپاس درخور انجام دهد و درصدد جبران لطف و مرحمتي که در حق او شده برآيد. مثلاً اگر کسي خانه اي را با تمام وسايل و امکانات در اختيار انسان قرار دهد و حتي سندش را به نام او بزند، اگر دريافت کننده اين هديه بزرگ به گفتن «متشکرم» بسنده کند، شکر آن نعمت و هديه بزرگ را به جا نياورده است. وي در مقام تشکر و سپاس بايد رفتار و خدمتي متناسب با آنچه در اختيارش قرار گرفته انجام دهد و اگر امکان جبران آن خدمت بزرگ برايش فراهم نيست، سخناني حاکي از سپاسگزاري و حق ‏شناسي و تلاش براي جبران آن خدمت بزرگ بر زبان جاري سازد و اظهار محبت و شرمساري کند تا حق لطفي که به او شده انجام داده باشد. اما پر واضح است که ما نمي توانيم شکر بايسته و شايسته نعمت هاي خداوند را انجام دهيم و شکر ما هر چند از نظر کميت و کيفيت زياد به چشم آيد، در برابر نعمت هاي الاهي بسيار حقير و ناچيز است. حتي قدرداني و شکر نعمت هايي که به ظاهر به چشم نمي آيند و در مقايسه با ساير نعمت ها کوچک جلوه مي کنند از ما برنمي آيد و به هيچ ‏وجه نمي توانيم قدر و ارزش آنها را بشناسيم. به عنوان نمونه يکي از نعمت هاي خدا که به ندرت ما به آن توجه مي يابيم، تارهاي صوتي است که خداوند در حنجره ما قرار داده و امکان سخن گفتن را براي ما تسهيل مي سازند. حال اگر به هر دليلي اين تارهاي صوتي آسيب ببينند، انسان نمي تواند به وضوح سخن گويد و تنها صداهاي ناموزون و نامفهوم از دهان انسان خارج مي شود و در نتيجه ارتباط کلامي انسان با ديگران برقرار نمي گردد. آن گاه هرکسي که تارهاي صوتي اش آسيب ديده در حد وسع و توان مالي اش درصدد رفع آن ناراحتي برمي آيد و براي مداوا و در صورت لزوم براي جراحي حنجره خود اقدامات لازم را انجام مي دهد و گاه چندين بيمارستان عوض مي کند و چندين ميليون تومان خرج مي کند. حتي اگر از امکانات پزشکي و دانش پزشکي داخل کشور نتيجه نگرفت، اگر از سرمايه مالي مناسبي برخوردار باشد، براي ادامه معالجه به خارج سفر مي کند و بدان اميد که سلامتي خود را باز يابد و مشکل تارهاي صوتي او مرتفع گردد، هر قدر که بتواند خرج معالجات خود مي کند. اکنون که خداوند چنين نعمتي را رايگان در اختيار ما نهاده، ما بايد بنگريم که چه وظيفه اي در قبال آن داريم. آيا سزاوار است که از اين نعمت الاهي سوء استفاده کنيم و مثلاً به پدر و مادر خود دشنام دهيم و با آنها تندي کنيم؟ آيا سزاوار است که دروغ بگوييم و تهمت بزنيم و غيبت کنيم و حرف هاي لغو و بيهوده بر زبان جاري سازيم؟

پي نوشت ها :

1. مائده (5)،83.
2. ابراهيم(14)،34.
3. لقمان(31)،20.
4. محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 67، باب 7، ص 147، ح 1.
5. همان، ج 71، ب 61، ص 52، ح 77.
منبع: مصباح يزدي، محمد تقي؛ (1390)، سجاده هاي سلوک: شرح مناجات هاي حضرت سجاد عليه السلام، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني رحمه الله، چاپ اول

پاسخ داده شده 5 آبان 1397 توسط admin (مدیر کل سایت) (65,640 امتیاز)
...