به پایگاه پرسمان جامع عالِمون خوش آمدید , مکانی برای پرسش سوال و دریافت پاسخ از دیگر کاربران این مجموعه.
4 نفر آنلاین
0 عضو و 4 مهمان در سایت حاضرند

5) شرح مناجات الشاکرین حضرت آیت الله علامه مصباح یزدی

0 امتیاز
6 بازدید

شرح مناجات الشاکرين (5)
نويسنده: علامه مصباح يزدي
جلوه ملکوتي ايمان و الطاف الاهي
توجه ما بيشتر به نعمت هاي مادي و دنيوي است و کمتر به نعمت هاي معنوي توجه داريم، از اين روي وقتي درصدد شکرگزاري از نعمت هاي خداوند برمي آييم، به نعمت هاي مادي و دنيوي نظير مسکن، خوردني ها و موقعيت اجتماعي و مقام که در اختيارمان قرار گرفته نظر مي افکنيم و به پاس برخورداري از آنها شکر خداوند را به جا مي آوريم و از نعمت هاي معنوي نظير نعمت ولايت اهل بيت عليهم السلام که بسيار والاتر و ارزشمندتر از نعمت هاي مادي هستند و نعمت هاي مادي در مقايسه با آنها حقير و ناچيز است غافليم. اما حضرت بدون آنکه به نعمت هاي مادي تصريحي داشته باشند ـ گرچه اطلاق سخن ايشان درباره نعمت ها به نعمت هاي مادي نيز ناظر مي باشد ـ به نعمت‏ هاي معنوي تصريح دارند و برخي از آنها را نام مي برند و مي فرمايند:
جَلَّلتَني نِعمَک مِن اَنوارِ الأيمانِ حُلَلاً، وَ ضَربتَ عَلَيَّ لَطآئفَ بِرّک مِنَ العِزِّ کلَلاً، وَقَلَّدَتني مِنَنَک قَلائِدَ لا تُحَلُّ، وَ طَوَّقَتني اَطواقاً لا تُفَلُّ؛ «نعمت انوار ايمان مرا با جامه ها و زيورهاي مجلل آراسته است و لطايف جود و کرمت تاج عزت بر سرم نهاده و احسان هايت رشته علاقه و طوق ‏هاي شرافتي بر گردنم افکنده که ديگر گشوده نمي گردد».
حضرت در سخن ادبي خود که با تشبيهات لطيف و زيبايي همراه گشته انوار ايمان را به جامه و زيورهايي تشبيه مي کنند که باعث آراستگي انسان گرديده اند. همچنان احسان هاي خداوند را به مثابه تاجي معرفي مي کنند که بر سر انسان نهاده شده است. در زبان فارسي وقتي کسي ديگري را مورد تکريم و احترام قرار مي دهد و از او تجليل مي کند، به وي مي گويند: «چه گلي بر سر او نهادي» اين ضرب ‏المثل و تعبير از آن روست که براي آرايش و تزيين برخي از اشياء از گل استفاده مي کنند. به عنوان نمونه، وقتي کادويي براي کسي تهيه مي کنند روي آن گل قرار مي دهند، يا در زمان سابق براي تزيين شتر که به عنوان مرکب از آن استفاده مي شد، برآمدگي جلوي هودج که روي شتر قرار مي گرفت و نيز بر سر و روي شتر منگوله نصب مي کردند تا باعث زيبايي و شکوه آن مرکب گردد. شايد در بدو امر به نظر رسد که اين تعابير صرفاً جنبه استعاره اي و کنايي دارند و آراسته شدن به جامه هايي از انوار ايمان و يا افکنده شدن طوق‏ ها و رشته هايي از احسان بر گردن، صرفاً تعابيري کنايي و استعاره اي هستند، چنان که نظير اين تعابير در آيات و روايات نيز وارد شده و براي آنها تأويل هايي ذکر کرده اند. اما بر اساس آنچه از آيات و روايات استفاده مي شود که به وسيله تجربيات برخي از بزرگان و اولياي خدا تأييد شده است، آن تعابير از ملکوت و حقايق و صورت هاي باطني رفتار و گرايش هايي چون ايمان به خدا خبر مي دهند. چيزهايي که ما در اين عالم مشاهده و درک مي کنيم، علاوه بر صورت هاي ظاهري که به وسيله آنها براي ما قابل مشاهده اند، داراي صورت هاي باطني نيز هستند که درک آنها از افق عقل ما خارج مي باشد. از اين روي، برخي از رفتارها که در ظاهر زيبا هستند، صورت باطني آنها زشت و نازيباست و کساني که چشم باطن دارند، زشتي باطن آن رفتار را مشاهده مي کنند. در مقابل، برخي چيزها و برخي رفتارها در ظاهر زيبا به نظر نمي رسند، اما در باطن زيبا هستند و زيبايي باطني آنها براي کساني که چشم باطن دارند قابل مشاهده است.

هويت باطني رفتار زشت
پس برحسب آنچه از آيات و روايات استفاده مي شود گذشته از انوار حسي و ظاهري، انوار باطني نيز وجود دارند و رفتار علاوه بر هويت ظاهري، داراي هويت باطني نيز هست و آنچه درباره توصيف برخي از رفتارها در روايات و آيات آمده فراتر از تشبيه و کنايه است و حاکي از صورت باطني آنها است. از اين منظر، کساني که مال يتيم را مي خورند و نيز کساني که براي حفظ منافع مادي خود حقايق دين را کتمان مي کنند و از اين راه به سود و منفعت مي رسند، در حقيقت آتش مي خورند و اين آتش در برزخ و قيامت تجسم و عينيت مي يابد و در اين دنيا گرچه از چشم افراد ظاهربين پنهان است، اما افرادي که خداوند چشم باطن به آنها عنايت کرده، در اين دنيا نيز آن آتش و لهيب سوزان آن را مشاهده مي کنند. خداوند مي فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ يَکْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْکِتَابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِکَ مَا يَأْکُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَ لاَ يُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لاَ يُزَکِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ‌؛(1)«همانا کساني که آنچه را خدا از کتاب فرو فرستاده پنهان مي کنند و آن را به بهايي اندک مي فروشند، اينان در شکم هاي خويش جز آتش نمي خورند و خداوند روز رستاخيز با آنان سخن نمي گويد و پاکشان نمي سازد و آنان را عذابي است دردناک».
در آيه ديگر مي فرمايد: إِنَّ الَّذِينَ يَأْکُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْکُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً ؛ (2)«همانا کساني که مال هاي يتيمان را به ستم مي خورند جز اين نيست که در شکم هاي خود آتش مي خورند و به زودي به آتش افروخته جهنم درآيند».
قرآن در تبيين حقيقت و باطن غيبت نيز مي فرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لاَ تَجَسَّسُوا وَ لاَ يَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ يَأْکُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ‌؛(3) «اي کساني که ايمان آورده ايد، از بسياري از گمان ها [گمان هاي بد] بپرهيزيد، زيرا برخي از گمان ها گناه است، و [در احوال و عيب‏ هاي پنهان مردم ]کاوش مکنيد و برخي از شما غيبت برخي را نکند، آيا يکي از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ بي گمان آن را ناخوش و ناپسند مي داريد؛ و از خدا پروا کنيد که خدا توبه پذير و مهربان است».
از منظر قرآن حقيقت غيبت و بدگويي پشت سر ديگران، خوردن گوشت مرده برادر است و اهل کشف و شهود و اهل باطن در برخي از مکاشفات خود اين واقعيت را مشاهده کرده اند.

جلوه ي ملکوتي نماز و قرائت قرآن
همچنين روايات بسياري حکايت از آن دارند که رفتار ما در شب اول قبر و سپس در عالم برزخ و نيز در عالم قيامت با صورت هايي زيبا و يا با صورت هايي زشت و وحشتناک ظاهر مي گردند. از جمله رسول خدا صلي الله عليه و آله درباره نماز مي فرمايند: انَّ الصَّلوهَ تَاتي إلَي المَيِّت فِي قَبرِه بصورهِ شخصٍ اَنور اللون يُؤنِسهُ في قبرِه و يَدفعُ عَنهُ اَهوالَ البرزخ؛(4) «نماز به صورت انساني نوراني نزد مرده در قبر مي آيد و با او در قبر مأنوس و هم نشين مي گردد و ترس‏ ها و وحشت هاي عالم برزخ را از او دور مي سازد».
بر حسب ظاهر، نماز عبارت از اذکار، حرکات و رفتارهايي است که به عنوان عبادت انجام مي‏ پذيرد، اما بر اساس روايت مزبور، در عالم برزخ که اعمال انسان تجسم مي يابد و هويت ملکوتي و باطني خود را بروز مي دهد، آن نماز به صورت دوستي نوراني و دل سوز در عالم قبر حاضر مي گردد و پيوسته در کنار کسي که در دوران حيات خود به بندگي و عبادت خداوند پرداخته باقي مي ‏ماند و از او جدا نمي شود و با او انس مي گيرد و آرامش و آسايش هم نشين خود را فراهم مي کند و بيم و ترس را از او زايل مي گرداند. اينکه چگونه اعمال انسان در سراي آخرت تجسم مي يابد و نمازي که مرکب از اذکار و رفتارها است به صورت شخصي نوراني مجسم مي گردد، با نظام حاکم بر جهان آخرت قابل توجيه است. نظامي که با نظام دنيا متفاوت است و قوانين حاکم بر آن با قوانين حاکم بر اين جهان متفاوت مي باشد و از اين روي، درک چنين امري براي ما ممکن نمي باشد و تلاش برخي براي همانند سازي آن با نظامات و قوانين تکويني اين دنيا ناصواب است. نظير آنکه برخي تجسم اعمال را از قبيل تبديل انرژي به ماده و تبديل ماده به انرژي به حساب آورده اند. مسلماً چنين نيست و تبديل ماده به انرژي و بالعکس مربوط به اين جهان است و رابطه اين عالم با عالم ملکوت و رابطه عالم دنيا و عالم برزخ نظام ديگري دارد و تحت قانون تبديل انرژي به ماده نمي گنجد. مگر حرکات و سکنات در نماز چقدر انرژي دارد که تبديل به انساني زيبا گردد. بر حسب ظاهر، حرکات شخص نمازگزار با حرکات يک ورزش‏ کار چه تفاوتي دارد و چرا حرکات آن ورزشکار تبديل به انسان يا چيز ديگري نمي گردد؟ پس نمي توان از آنچه در روايات درباره صورت ملکوتي رفتار انسان آمده تفسير مادي داشت.
در برخي از روايات آمده است خانه هايي که در آنها قرآن تلاوت مي شود به مانند ستارگان براي فرشتگان و سماواتيان مي درخشند و نورافشاني مي کنند:
قالَ النَّبِيُ (ص) نَوِّرُوا بُيُوتَکم بِتلاوَه القُرآنِ و لاتَتَّخِذوها قُبوراً کمَا فَعلتِ اليَهودُ و النَّصارَي، صَلِّوا فِي الکنَائسِ و البِيعِ وَ عَطَّلُوا بُيوتَهُم، فَإنَّ البَيتَ إذا کثُرَ فيهِ تلاوَهُ القُرآنِ کثُرَ خَيرُهُ وَ اتَّسعَ أهلهُ وَ أضاءَ لاهلِ السَّماءِ کمَا تُضِيءُ نُجومُ السَّماءِ لاَهلِ الدُّنيا؛(5) «رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمودند: خانه هاي خود را با تلاوت قرآن روشن کنيد و آنها را گورستان قرار ندهيد، چنان که يهود و نصارا چنان کردند، در کليساها و عبادتگاه هاي خود نماز گزاردند و خانه هاي خود را معطل نهادند (و در آنها عبادتي انجام ندادند) زيرا که هر گاه در خانه بسيار قرآن تلاوت شد، خير و برکتش زياد مي شود و براي اهل آن فراخي و وسعت فراهم مي آيد و آن خانه براي اهل آسمان درخشندگي دارد چنان که ستارگان آسمان براي اهل زمين مي درخشند».
اميرالمؤمنين علي عليه السلام نيز در اين باره فرمودند:
البَيتُ الَّذي يُقرَأ فِيهِ القُرآنُ وَ يُذکرُ اللهُ عزَّ و جلَّ فيهِ تَکثرُ بَرکتَهُ وَ تحضُرهُ الملائِکهُ وَ تَهجرُهُ الشَّياطينُ، وَ يُضي‏ءُ لاهلِ السَّماءِ کمَا تُضي‏ءُ الکَواکبُ لاَهلِ الأرض...؛ (6)«خانه اي که در آن قرآن خوانده شود و خداوند در آن ياد شود، برکتش بسيار گردد و فرشتگان در آن حاضر گردند و شياطين از آن دور شوند و براي آسمان مي درخشد، چنان که ستارگان براي اهل زمين مي درخشند».
وقتي انسان در شب به آسمان صاف و خالي از ابر مي نگرد، جلوه ‏گري ستارگان چشم او را مي نوازد و از تماشاي آسماني که با ستارگان زيبا گشته است لذت مي برد و از نگاه کردن به آن منظره فرحناک سير نمي گردد. به خصوص به هنگام سحر که زيبايي و جلوه‏ گري ستارگان بيشتر مي گردد، انسان شديداً تحت تأثير آن زيبايي قرار مي گيرد. زيبايي آسمان پرستاره براي همه قابل درک است و در ادبيات و اشعار اقوام، فرهنگ ‏ها و ملت هاي گوناگون به خوبي نمود يافته است. حتي برخي از کساني که اعتقادي به خدا و دين الاهي ندارند گفته اند که در عالم چيزي زيباتر از آسمان پرستاره وجود ندارد. از کانت که در زمره فلاسفه و انديشمندان بزرگ غربي به شمار مي آيد نقل شده که گفته است دو چيز در اين عالم مرا شديداً تحت تأثير زيبايي خود قرار داده است: يکي آسمان پرستاره، و ديگري وجدان انسان. قرآن درباره زينت يافتن و زيبا گشتن آسمان به وسيله ستارگان مي فرمايد: إنّا زَيَّنا السَّماء الدُّنيا بِزينَه الکَواکِب؛(7) «ما آسمان اين دنيا را به زيور اختران آراستيم».
همان طور که ستارگان به آسمان زيبايي مي بخشند و براي زمينيان مي درخشند و آنان را سرشار از لذت و سرور مي کنند، خانه هايي که در آنها قرآن تلاوت مي گردد، براي ملکوتيان و فرشتگان نورافشاني مي کنند و آنان از مشاهده اين کانون هاي قرآني و نوراني لذت مي برند. بي شک درس تفسير حضرت آيت الله جوادي آملي (حفظه الله) از کانون هاي نوراني و فيض‏ گستر است که براي ملکوتيان درخشش و نورافشاني دارد و از آن لذت مي برند. اميدواريم که خداوند بر توفيقات ايشان بيفزايد و به ديگران نيز توفيق دهد که به آموزش و فهم قرآن اهتمام بورزند.
مسئله نورافشاني قرآن و خانه هايي که قرآن در آنها تلاوت مي شود فراتر از تشبيه و تمثيل است و واقعيت و حقيقتي است که براي اهل مکاشفه و دوستان خاص خدا به وضوح قابل درک و مشاهده است. مرحوم کربلايي کاظم ساروقي رحمه الله کسي است که بر اثر اهتمام جدي به احکام الاهي و انجام تکاليف شرعي و از جمله بر اثر اهميت دادن به مسئله خمس و زکات، مورد عنايت خاص خداوند و حضرت ولي‏ عصر عج الله تعالي فرجه الشريف قرار گرفت و با وجود آنکه روستايي ساده و بي سواد بود، به يک ‏باره حافظ قرآن گرديد و نورانيت آيات قرآن را به وضوح درک مي کرد. درباره کرامات و شرح حال آن بنده خالص خدا کتاب‏ هايي نوشته شده و برخي از بزرگان مطالبي را درباره ايشان نقل کرده اند. از جمله مرحوم آيت الله حاج آقا مرتضي حائري رحمه الله نقل کردند که کتاب جواهرالکلام را که کتابي فقهي است در برابر مرحوم کربلايي کاظم گشودند. او چون سواد نداشت نمي توانست مطالب کتاب را بخواند، اما به خوبي آيات قرآن که در لا به ‏لاي سطور برخي از صفحات کتاب نوشته شده بود و از نظر قلم و رنگ تفاوتي با ساير نوشته ها نداشت، تشخيص مي داد و دست مي نهاد روي آيه قرآن و مي گفت: اين آيه قرآن است. وقتي از او سوال کردم که از کجا متوجه شدي که آن جمله آيه قرآن است؟ در پاسخ گفته بود آن جمله نوراني است و من از نورانيت آن متوجه گرديدم که آيه قرآن است! آيت الله خزعلي نقل کردند که روزي کربلايي کاظم در حجره مهمان طلبه ها بود و يکي از طلبه ها به قصد قرآن يک واو روي کاغذ نوشت و واو ديگري بدون قصد قرآن نوشت و از آن مرحوم پرسيد کدام‏ يک از آن دو از قرآن است، کربلايي کاظم دست گذاشت روي واوي که به قصد قرآن نوشته شده بود و گفت اين حرف نوراني و از قرآن است و حرف ديگر نوراني نيست. اين کرامت ها حاکي از آن هستند که در عالم اسرار و حقايقي وجود دارد که درک و فهم ما به آنها نمي رسد. اما با توجه به آنکه آيات و روايات و مشاهدات بزرگان بر حقانيت آنها دلالت دارد، ما نبايد آنها را دروغ بپنداريم.

 

سوال شده 5 آبان 1397 در شُکر توسط admin (مدیر کل سایت) (65,640 امتیاز)

1 پاسخ

0 امتیاز


نگاهي دوباره به تجسم اعمال
روشن گرديد که تعبيرات ادبي در اين مناجات و ساير روايات مبني بر اينکه انوار ايمان بسان جامه ها و زيورهايي مؤمن را آراسته مي سازد و جود و کرم و احسان الاهي تاج عزت و رشته شرافت بر سر و گردنش مي نهد، حکايت از حقيقتي معنوي دارد که ايمان به انسان مي بخشد و البته اين هويت معنوي و الاهي به وسيله افراد ظاهربين قابل درک نيست. چه ‏بسا قيافه کافري که تميز و مرتب است در نظر ما زيباتر و خوشايندتر از قيافه مؤمن به نظر رسد، اما در نظر اهل باطن قيافه کافر، زشت و بدمنظر است، هرچند در ظاهر زيبا باشد و قيافه مؤمن زيبا و نوراني است، هرچند در ظاهر آراسته نباشد. اين نعمت هاي معنوي بسيار فراتر از نعمت هاي ظاهري است و نعمت هاي مادي و ظاهري در مقايسه با آنها چيزي به حساب نمي آيد. از اين روي، حضرت روي آنها تأکيد مي کنند و آنها را زيباترين زينت هاي انسان معرفي مي کنند. اين زينت ها و زيورهاي معنوي که بازنمود اعمال صالح انسان است، در قيامت که تجلي گاه اعمال است، انسان بهشتي و ره ‏يافته به رضوان حق را آراسته مي سازند و بر گردن و دست هاي او آويخته مي ‏شوند و به او زيبايي و جلوه بهشتي مي بخشند: عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَ إِسْتَبْرَقٌ وَ حُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَ سَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَاباً طَهُوراً؛ (8) «[بهشتيان ]جامه هايي سبز از ديباي نازک و ستبر در بردارند و با دستواره هاي سيمين زيور شده اند و پروردگارشان به آنان شرابي پاکيزه بنوشاند».
تعبير حلّو أساور من فضه از آن روست که در فرهنگ عرب بهترين زيورها را به طلا و نقره نسبت مي ‏دهند و بر اساس آن فرهنگ و ذهنيت، قرآن مي فرمايد که بهشتيان با دستواره هايي از نقره زينت يافته اند و اين تمثيل و تشبيه با هدف ايجاد فهم و درک ناقصي از برخي از نعمت هاي بهشتي است و الا زينت هاي بهشتي قابل مقايسه با طلا و نقره و ساير زينت هاي دنيايي نيستند و چون درک حقيقت آنها براي ما ميسور نيست، خداوند بر آن شده که در حد فهم و درک ما زينت هاي بهشتي را به ما معرفي کند. آن نعمت ها و زيورها تجسم و بازنمود رفتار و اعمال ما هستند و دقيقاً آنچه در آخرت در اختيار ما قرار مي گيرد متناسب با رفتار ما در دنياست. از اين روي، اعمال صالح ما در آخرت هويت حقيقي خويش را باز مي يابند و به صورت جامه ها و زيورآلات و ساير نعمت هاي بهشتي در اختيار ما قرار مي گيرند و در مقابل، اعمال ناشايست ما در قالب عذاب‏هاي الاهي ظاهر مي گردند. قرآن درباره متجاوزان به حقوق و اموال مردم و کساني که از راه حرام براي خويش ثروت و زر و سيم فراهم مي آورند مي فرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ کَثِيراً مِنَ الْأَحْبَارِ وَ الرُّهْبَانِ لَيَأْکُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الَّذِينَ يَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‌؛(9) «اي کساني که ايمان آورده ايد، هر آينه بسياري از علماي يهود و راهبان مال هاي مردم را به ناشايست مي خورند و [آنان را] از راه خدا باز مي دارند؛ و کساني که زر و سيم مي اندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمي کنند پس آنان را به عذابي دردناک مژده ده. روزي که آن [زر و سيم] را در آتش دوزخ بگدازند و با آن پيشاني ها و پهلوها و پشت هاي آنها را داغ نهند و [گويند: ]اين است آنچه براي خويشتن مي اندوختيد، پس [کيفر] آنچه را مي اندوختيد بچشيد».
خداوند مي فرمايد کساني که به دنبال زراندوزي و انباشت ثروت هستند و حقوق شرعي مالشان را نمي‏پردازند و اعتنايي به فقرايي که از تأمين حداقل امکانات زندگي نيز بي بهره اند ندارند، چنان که به پيشاني اسب داغ و نشان مي نهند، خداوند ثروت انباشته آنها را مي گدازد و با آنها به بدن ايشان داغ مي نهد و اين گونه آنها را عذاب مي کند و رسوا مي سازد.


اعتراف به ناتواني از شکر خدا
فَآلاؤُک جَمَّهٌ ضَعُفَ لِساني عَن اِحصآئِها، وَ نَعمآوُک کثيرَهٌ قَصُرَ فَهمي عَن اِدراکها، فَضلاً عَنِ استِقصآئها، فَکيفَ لي بِتَحصيلِ الشُّکرِ، وَ شُکري ايَّاک يَفتَقِرُ اِلي شُکرٍ؟! فَکلَّما قُلتُ لَک الحَمد وَجبَ عَليَّ لِذلِک اَن اَقُول لَک الحَمدُ؛ «بخشش هاي تو چنان زياد است که زبانم از شمارش آنها ناتوان است و نعمت‏ هاي تو فراوان است که فهم از ادراک آنها قاصر است تا چه رسد که همه آنها را بتوان به نهايت سنجه کرد. پس من چگونه مي توانم شکر آن نعمت ها را به جاي آورم و حال آنکه بر شکر من از تو شکري لازم است و هرگاه که من بگويم که حمد تو را سزد بايد که به پاس آن حمد تو را حمد و ستايشي ديگر گويم».
گاهي چيزهايي به قدري زياد و فراوان است که انسان نمي تواند آنها را بشمارد، اما ذهن انسان مي تواند آنها را تصور کند. اما حضرت مي فرمايد که نعمت هاي خداوند به حدي زياد است که هم شمارش آنها امکان ‏پذير نيست و هم نمي توان آنها را در قالب محدود ذهن تصور و فهم کرد. پس با توجه به اينکه امکان شمارش و بازشناسي همه نعمت ها فراهم نيست و هم تصور و فهم ما از آنها ممکن نمي باشد و ما از بسياري از نعمت ها بي اطلاع هستيم، امکان به جا آوردن حق شکر آنها نيز ميسور نمي باشد. علاوه بر آن، هر شکري نعمت و توفيقي است که خداوند به ما عنايت کرده است و بايد به پاس آن خداوند را شکر کرد. مضمون اين سخن در بسياري از روايات آمده، امام صادق عليه السلام فرمودند: «موفقيت در انجام شکر و سپاس خود نعمت تازه اي است که شکر آن لازم است و اين موفقيت باارزش ‏تر و پرقيمت ‏تر از آن نعمتي است که موفق به شکر آن شده اي. پس براي هر شکري، شکري برتر از آن بايدت تا بي نهايت که انسان شکرگزار غرق در نعمت حق است و از رسيدن به غايت و نهايت شکر قاصر و عاجز مي باشد».(10)
خداوند بايد به ما توفيق دهد و امکان سخن گفتن را براي ما فراهم آورد تا در برابر برخورداري از نعمت او حمد او را بگوييم و اگر اين توفيق فراهم نيامد و زبان ما بسته ماند، نمي توانيم حمد او را بگوييم. پس گفتن «الحمدلله» نيز نعمت خداست که بايد به پاس عنايت آن خدا را شکر گزارد و ستايش کرد و بر هر ستايشي، ستايشي ديگر بايد و چون بي نهايت ستايش و حمد از انسان ساخته نيست، انسان نمي تواند ستايش و شکر واقعي يک نعمت خداوند را به جاي آورد، تا چه رسد که درصدد شکرگزاري از نعمت هاي بي شماري که در اختيار او قرار گرفته برآيد. با اين حال انسان بايد در حد توان به شکرگزاري نعمت هاي خدا برآيد که در اين صورت مشمول عنايات فزون ‏تر خداوند قرار مي گيرد و اگر به جاي شکر نعمت، به کفران و ناسپاسي نعمت هاي الاهي بپردازد، خداوند او را به کيفر و عذابي سخت گرفتار مي سازد.
وَ إذ تَأَذنَ رَبُّکم لَئِن شَکرتُم لأزيدَنَّکم وَ لَئن کفَرتُم إنَّ عَذابِي لَشديدٌ؛(11)
«و هنگامي که پروردگارتان به شما آگاهي داد که اگر سپاس گزاريد همانا شما را [نعمت] بيفزايم و اگر ناسپاسي کنيد هر آينه عذاب من سخت است».
اِلهي فَکما غَذَّيتَنا بِلُطفِک، وَرَبَّيتَنا بِصُنعِک، فَتَمِّم عَلَينا سَوابِغَ النِّعَمِ، وَ ادفَع عَنّا مَکارِهَ النِّقَمِ، وَ آتِنا مِن حُظوظِ الدَّارينِ اَرفَعَها وَ اَجلَّها عاجِلاً وَ آجِلاً، وَ لَک الحَمدُ عَلي حُسنِ بَلائِک وَ سُبوغِ نَعمآئِک، حَمداً يُوافِقُ رِضاک، وَ يَمتَرِي العَظيمَ مِن بِرِّک وَ نَداک، يا عَظيمُ يا کريمُ، بِرَحمَتِک يا اَرحَمَ الرّاحِمين؛ «خدايا، چنان که ما را در پرتو لطف خود غذا دادي و در مهد حکمت و صنعت خود پرورش دادي، نعمت هاي بي شمارت را بر ما به اتمام رسان و ناگواري هاي انتقامت را از ما برگردان و به ما در دو سرا بالاترين و برترين بهره ها را کرامت فرما. ستايش تنها تو را سزد در برابر آزمايش نيکويت و وفور نعمت هايت، آن گونه ستايشي که مورد رضايت توست و احسان و بخشش تو را بر ما سرازير مي سازد. اي خداي بزرگ. اي خداي کريم و بخشش گر، به حق رحمتت اي مهربان‏ ترين مهربانان».

پي نوشت ها :

1. بقره(2)، 174.
2. نساء(4)، 10.
3. حجرات(49)، 12.
4. علي رضا صابري يزدي، الحکم الزاهره، ص 140ـ141، ح 724.
5. کليني، کافي، ج 2، ص 610، ح 1.
6. همان، ح 3.
7. صافات(37)، 6.
8. انسان(76)، 21.
9. توبه(9)، 34-35.
10. محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 71، باب 61، ص 52، ح 77.
11. ابراهيم(14)، 7.
منبع: مصباح يزدي، محمد تقي؛ (1390)، سجاده هاي سلوک: شرح مناجات هاي حضرت سجاد عليه السلام، قم، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني رحمه الله، چاپ اول

پاسخ داده شده 5 آبان 1397 توسط admin (مدیر کل سایت) (65,640 امتیاز)
...